Вход
Выступленне Міністра па канкурэнцыі і антыманапольным рэгуляванні ЕЭК Нурлана Алдабергенава на пасяджэнні ЕЭК у Усць-Каменагорску

Выступленне Міністра па канкурэнцыі і антыманапольным рэгуляванні ЕЭК Нурлана Алдабергенава на пасяджэнні ЕЭК у Усць-Каменагорску

01.11.2012
У адзінстве – сіла

Газета «Flash!»

Мытны саюз трох дзяржаў – Беларусі, Казахстана і Расіі – працягвае развівацца і набывае ўсё больш акрэсленыя межы. Адзіная эканамічная прастора пачынае рэальна аб’ядноўваць прадпрыемствы і галіны ў самых розных сферах дзейнасці і збліжаць народы, запёртыя ў нацыянальных кватэрах 20 гадоў назад. Гэты важны працэс можна вобразна параўнаць з тым, як на будоўлях прасякаюць міжпакаёвыя дзверы, такія неабходныя для зносін. Суседскія і міждзяржаўныя сувязі пераходзяць на якасна новы ўзровень.

 
11 кастрычніка 2012 года ў Усць-Каменагорску, у тэхнапарку «Алтай», адбылося пасяджэнне Еўразійскай эканамічнай камісіі – вярхоўнага рэгулюючага органа трох дзяржаў, створанага рашэннем прэзідэнтаў Беларусі, Казахстана і Расіі ў канцы 2011 года. Раней падобныя мерапрыемствы праходзілі ў Карагандзе і Новасібірску, і вось зараз абласны цэнтр Усходняга Казахстана ўдастоіўся гонару прыняць гасцей і правесці такі шырокі форум. З прывітальным словам да сабраных звярнуўся акім УКВ Б. Сапарбаеў. Ён падкрэсліў урачыстасць моманту і важнасць развіцця і расшырэння эканамічных сувязей паміж Казахстанам, Расіяй і Беларуссю, уключаючы наш рэгіён – адзін з першых у рэспубліцы па сваім прамысловым патэнцыяле і выпрацоўцы электраэнергіі. Менавіта паліўна-энергетычныя пытанні з пункту погляду канкурэнтаздольнасці і разглядаліся на гэты раз выязной камісіяй, а таксама грамадскасць праінфармавалі аб уніфікацыі мытнага, знешнегандлёвага і антыманапольнага заканадаўства краін-удзельніц МС і АЭП. Праўда, пасля кароткага выступлення акім УКВ пакінуў пасяджэнне камісіі, заявіўшы, што яго чакаюць у Астане, але на працоўным працэсе гэта, у цэлым, не адбілася. Ім граматна і ўмела кіраваў міністр па канкурэнцыі і антыманапольным рэгуляванні ЕЭК Нурлан Алдабергенаў, які ў сваім падрабязным дакладзе адлюстраваў стан спраў у Мытным Саюзе, праблемы і шляхі іх вырашэння..

– Гарантыяй поспеху стане фарміраванне адзінай канкурэнтнай палітыкі ў межах АЭП, якая ўключыць у сябе антыманапольнае і цэнавае рэгуляванне, у тым ліку кантроль за ўвядзеннем дзяржаўнага цэнавага рэгулявання, а таксама дзяржаўныя і муніцыпальныя закупкі, – адзначыў Н. Алдабергенаў.

Неабходна сказаць, што Еўразійская Эканамічная камісія мае статус наднацыянальнага органа кіравання і не падпарадкоўваецца ўрадам трох краін. Пры гэтым рашэнні і законы, прынятыя ёю, абавязковыя для выканання ў Казахстане, Расіі і Беларусі. Практычныя прыклады прымянення сваіх уладных паўнамоцтваў з боку ЕЭК ужо маюцца: так званая «паркалёва-льняная» вайна, якая была разгарэлася не так даўно паміж Расіяй і Беларуссю, якая пачала пастаўляць у РФ танныя па цане тканіны, была спынена менавіта па распараджэнні ЕЭК, якая абавязала ўрад РФ адмяніць уласную антыканкурэнтную пастанову. Пасля гэтага якасная беларуская прадукцыя бесперашкодна прадоўжыла асваенне расійскіх рынкаў збыту. Таму не выпадкова цяперашняе пасяджэнне камісіі прайшло пад дэвізам: «Адзіная канкурэнтная палітыка – неабходная ўмова эфектыўнага функцыянавання Адзінай эканамічнай прасторы».

На шчасце, прыкладаў непрыняцця прадукцыі суседзяў па МС значна менш, чым паспяховага ўзаемапранікнення. Дастаткова прывесці некаторыя лічбы. Узаемны таваразварот трох краін у 2011 годзе ў параўнанні з 2010 г. вырас на 32% з 94 млрд. $ да 125 млрд. $, таваразварот Казахстана з Расіяй і Беларуссю за той жа перыяд павялічыўся на 22% (з 19 млрд. $ да 23 млрд. $). Як кажуць, працэс пайшоў яшчэ да 1 студзеня 2012 года, калі Мытны саюз афіцыйна «запрацаваў». І зараз ён няўхільна нарастае.


– Зроблена ўжо нямала, але і належыць зрабіць нам не менш, – сказаў Нурлан Алдабергенаў. – У прыватнасці, моцна адрозніваюцца акцызы нашых дзяржаў, напрыклад, на нафтапрадукты. Так, у РК акцыз за 1 тону бензіну складае 66$, у РФ – 225$, у Беларусі – 142$. Адрозніваюцца цэны на бензін і дызпаліва, пры гэтым у Казахстане гаручае пакуль што самае таннае. Падобная сітуацыя і ў некаторых іншых сферах эканомікі. Неабходны жорсткі маніторынг аб’ёмаў водпуску і цэнаў на электраэнергію ў РК і Расіі на трансмежных рынках для выкаранення магчымых антыканкурэнтных практык і пагадненняў. Лічым, што неабходна ліквідаваць няроўныя ўмовы для канкурэнцыі паміж суб’ектамі гаспадарання трох краін. А для гэтага ўніфікаваць наша заканадаўства і пачаць практычную рэалізацыю задач па фарміраванні адзінай канкурэнтнай палітыкі.

Дарэчы, уся энергетыка Беларусі і Расіі пад кантролем дзяржавы, між тым як у нас у гэтую стратэгічную галіну да гэтага часу дапушчаны іншаземцы – амерыканская кампанія AES. Іх пачалі выцясняць з рынку, але пакуль што недастаткова энергічна. Між тым, іх дзеянні зачастую наносяць шкоду эканоміцы краіны ў цэлым і эканоміцы Усходняга Казахстана, у прыватнасці. Так, адпускны тарыф на УК ГЭС і Шульбінскай ГЭС, бадай, мінімальны ў СНД – 3,30 тэнгэ кВт/гадзіна, аднак у Усць-Каменагорску ён складае 8,17 тэнгэ кВт/гадзіна, пры гэтым уладальнікі ГЭС гавораць пра востры дэфіцыт электраэнергіі, а самі пастаўляюць яе значны аб’ём у Кастанай і іншыя рэгіёны. А Усходні Казахстан папаўняе дэфіцыт электрычнасці пастаўкамі Экібастузскай ГРЭС, дзе адпускны тарыф 6,5 тэнгэ кВТ/гадзіна. Паводле інфармацыі, агучанай АРНМ, такія дзеянні AES наносяць штогадовую шкоду на 650 млн. тэнгэ, пры гэтым тарыф можа быць для жыхароў рэгіёна значна ніжэйшы – 7,73 тэнгэ кВт/гадзіна. Але прыватнікі-капіталісты больш думаюць пра ўласную кішэню, а не ў маштабах краіны, таму, думаецца, настаў час нацыяналізацыі ўсёй энергетыкі Казахстана. Кожны год органы кантролю выяўляюць безліч антыканкурэнтных пагадненняў энергапрадпрыемстваў.


У сваім дакладзе Нурлан Алдабергенаў адзначыў, што пасля ўрэгулявання ўсіх заканадаўчых актаў ЕЭК аб канкурэнцыі энергасістэмы Беларусі, Расіі і Казахстана будуць звязаны ў адзіную магутную энергасетку. Пры гэтым дэфіцыт электраэнергіі ў любым, нават аддаленым, раёне Беларусі можа быць лёгка перакрыты яе лішкам, скажам, з Паўладара ці УКВ.


– У нас ёсць электрадэфіцытная Заходне-Казахстанская вобласць, – сказаў міністр ЕЭК. – Калі забяспечыць туды транзіт адсутнага аб’ёму электраэнергіі ў 229 млн. кВт/гадзіна з Экібастуза праз Расійскую тэрыторыю, падключыўшыся да іх сетак, то мы зэканомім 640 млн. тэнгэ на пакупцы электраэнергіі. А гэта звыш 4 млн. $! У выніку сярэднеадпускны тарыф у ЗКВ можа знізіцца з 8,92 тэнгэ кВт/гадзіна да 8,42 тэнгэ кВт/гадзіна. Увогуле, «плюсаў» у аб’яднанні больш, чым «мінусаў». Узяць, да прыкладу, тарыфы авіякампаній на маршрутах з высокім і нізкім узроўнямі канкурэнцыі. Авіябілет Алматы – Стамбул можна набыць за 27 тысяч тэнгэ (54 тысячы ў абодва канцы). А 27 388 тэнгэ каштуе авіябілет Усць Каменагорск – Новасібірск! У апошнім выпадку адлегласць значна меншая (554 км), але рэйсы выконвае ўсяго адзін перавозчык. Вынік – накручванне цаны. А вось маршрут Масква – Мінск (650 км) абслугоўваюць 5 перавозчыкаў, таму і цана яго рэальная – 15 тысяч тэнгэ. Прадстаўнікі трох краін, якія выступалі на «круглым стале» аднадушна прыйшлі да думкі, што ў гэтай галіне канкурэнцыю патрэбна толькі вітаць, неабходна расшыраць і ўдасканальваць міждзяржаўныя маршруты, запускаць прамыя рэйсы паміж гарадамі. І заняцца гэтым у найбліжэйшы час. Для гэтага распрацоўваецца спецыяльная праграма «Адкрытае неба». Агучаны быў і даволі цікавы факт: нягледзячы на ўяўны крызіс, колькасць пасажыраў на авіяперавозках і грузаў няўхільна расце – у 2010 годзе адзначаны рост на 23%, у 2011 г. – на 46%, за 9 месяцаў 2012 г. – на 39%. Часцей пачалі лятаць з Казахстана ў Расію, Беларусь і Украіну, з гэтых краін у Казахстан – таксама. Вывад просты – мы няўмольна збліжаемся.

Дакладчыкі з РФ пераканаўча паказалі, што мэтанакіраваная праца дзяржавы з уладальнікамі сетак сотавай сувязі прынесла свае вынікі: апошнія ў 5-10 разоў знізілі свае тарыфы. І зараз расцэнкі ўнутры сеткі ў Расіі адны з самых танных у свеце: 5-15 капеек за 1 хвіліну зносін (15-45 тыын). Значна патаннеў і роўмінг. У параўнанні з расійскімі, паслугі казахстанскіх «Білайна», «К-сел» і іншых – у шмат разоў вышэйшыя. Казахстанскі бок прызнаў, што выроўніванне тарыфаў – даўно наспелая неабходнасць, і запэўніў, што зоймецца вырашэннем гэтага пытання.

Дарэчы, наладжванне больш цесных міждзяржаўных сувязяў паміж трыма нашымі краінамі прывядзе да значнага змяншэння кошту многіх тавараў. Пры павелічэнні паралельнага імпарту на 60-80% знізяцца цэны на аўтазапчасткі, на 30-45% на спарттавары, да 60% на парфюмерыю, да 20% на фотаапараты, да 50% на аўтакрэслы, да 40% на веласіпеды, спіс можна працягваць... Эканамісты ЕЭК ужо правялі немалую працу і пралічылі наперад усе вынікі добрасуседскай канкурэнцыі. Засталося зацвердзіць адзіныя законы на ўсёй тэрыторыі Мытнага саюза.

– Сенат РК ужо ратыфікаваў шэраг законаў па Мытным Саюзе, неабходных для АЭП, якія задавальняюць усе нормы, яшчэ некалькі, у іх ліку Закон «Аб канкурэнцыі», знаходзіцца на стадыі разгляду, – сказаў дэпутат Сената Парламента РК Аляксандр Суддзін. – І, думаю, у хуткім часе яны таксама будуць ратыфікаваны. Мы шчыльна займаемся заканадаўчым забеспячэннем інтэграцыйных працэсаў Еўразійскай эканамічнай прасторы і маем намер дабівацца таго, каб у новым Саюзе для ўсіх былі створаны спрыяльныя і роўныя ўмовы. У гэтым у нас поўнае ўзаемаразуменне і з расіянамі, і з беларусамі. Упэўнены, што супрацьстаяць любой эканамічнай экспансіі звонку, любым павевам сусветнага крызісу можна толькі ў адзінстве! Вось для гэтага патрэбны і ЕўрАзЭС, і Мытны саюз з адзінай эканамічнай прасторай. Разам – мы сіла!

Уніфікуюць сваё заканадаўства і ў Расіі, і ў Беларусі. Парламенты гэтых дзвюх краін таксама працуюць у гэтым напрамку. На ўсё пра ўсё – дадзены роўна 1 год. У кастрычніку 2013 года кіраўнікамі дзяржаў павінен быць прыняты дакумент, які зафіксуе факт выканання ўсіх патрабаванняў аб поўным завяршэнні гарманізацыі заканадаўства трох краін. На аснове гэтага будзе створана камісія па расследаванні злоўжыванняў дамінуючым становішчам, нядобрасумленнай канкурэнцыі і антыканкурэнтных пагадненняў, і іншых фактаў, якія будуць рабіць негатыўны ўплыў на трансмежных рынках. Так што за ўсімі парушальнікамі сачыць збіраюцца строга!


– Першачарговыя і асноўныя прынцыпы новага канкурэнтнага заканадаўства: свабоднае перамяшчэнне тавараў, знішчэнне бар’ераў і аднолькавыя падыходы да пытанняў канкурэнтнай палітыкі, – падкрэсліў міністр ЕЭК Н. Алдабергенаў. – На гэтых трох кітах будзе моцна стаяць наш Мытны саюз. Ніхто не павінен быць ушчэмлены нават у малым.

Яшчэ адзін прыклад пачатага плённага міждзяржаўнага супрацоўніцтва – будучая газіфікацыя многіх раёнаў у Казахстане. Блакітнае паліва з Краснаярска і Сібіры праз Алтайскі край прыйдзе да нас і ахопіць, па інфармацыі работнікаў вытворчасці і эканамістаў ЕЭК, каля 1 млн. насельніцтва РК. Зараз гэты праект знаходзіцца ў стадыі распрацоўкі ТЭА, але за 1,5-2 гады пяройдзе ў практычную фазу – пачнецца будаўніцтва трубапровада. Паводле задумкі распрацоўшчыкаў, забяспечыць прыродным газам мяркуецца завод “Азія-Аўта”, які тэхнічна на яго арыентаваны, а таксама пабудаваць шырокую сетку газазаправачных станцый у УКВ (па аналогіі з РФ і Паўночным Казахстанам). Пры гэтым беларускі бок зможа дапамагчы навейшымі тэхналогіямі, а таксама паставіць якасныя прыборы ўліку газу – у партнёраў па МС ужо назапашаны немалы вопыт у гэтай сферы.

– У сённяшні час ва Усходнім Казахстане ўжо створаны і працуюць 250 сумесных прадпрыемстваў з Расійскай Федэрацыяй і Рэспублікай Беларусь, – паведаміў намеснік міністра эканомікі РБ Анатолій Філонаў, з якім мне ўдалося пагутарыць у перапынку. – Наш бок дапамагае ствараць і абсталёўваць зборачныя вытворчасці. Напрыклад, у г. Семей – прадпрыемства па зборцы трактараў, іншай сельскагаспадарчай тэхнікі. Увага да вашай вобласці і да Казахстана ў цэлым у нас велізарная. У г. Паўладары ўжо працуе сумеснае прадпрыемства, якое ажыццяўляе пастаўку ў РК высакаякасных ліфтаў з г. Магілёва. Упэўнены, што аа нашы ліфты ў казахстанцаў не будзе нараканняў. І, паверце, гэта толькі пачатак добрасуседскага супрацоўніцтва. Мы гатовы дзяліцца з нашымі сябрамі ўсім, што ведаем і ўмеем...

Варта адзначыць, што знешнегандлёвы абарот Усходне-Казахстанскай вобласці з дзяржавамі-членамі Мытнага саюза толькі за 2011 год склаў 1,4 млрд. долараў ЗША, у тым ліку экспарт – 381 млн. долараў ЗША, імпарт – звыш 1 млрд. долараў ЗША. У бягучым 2012-м годзе гэтыя паказчыкі ўжо перакрыты да кастрычніка. Напэўна, рост гэтых паказчыкаў будзе адбывацца і далей – гэта можна з упэўненасцю прагназаваць. Праўда, пакуль не адбылася ўніфікацыя заканадаўства трох бакоў, не ўсё праходзіць гладка і без трэнняў Казахстанскія прадпрымальнікі, якія выступілі на пасяджэнні камісіі, выказалі пэўныя прэтэнзіі ў адрас сваіх і замежных дзяржаў. Так, прадстаўнік Паўладарскага нафтаперапрацоўчага завода звярнуў увагу на той факт, што да гэтага часу ў РК дзейнічае забарона на экспарт паліва (з 1 чэрвеня 2008 г.), а расіяне могуць яго бесперашкодна ўвозіць. На НПЗ сабралася 94 тысячы тон бензіну АІ-92 і 80 тысяч тон дызпаліва, але прадаць лішак у Расію паўладарцы не могуць. У адказ казахстанскія чыноўнікі абяцалі дасканала вывучыць сітуацыю і па магчымасці рашыць праблему.


Дырэктар УК філіяла Нацыянальнай эканамічнай палаты «Атамекен» Ігар Шацкі падрабязна пазнаёміў са шматлікімі аспектамі ўзаемнага гандлю, якія да гэтага часу перашкаджаюць прадпрымальнікам і стрымліваюць працэс узаемнага збліжэння. Так, транзітныя перавозкі па тэрыторыі РФ абкладаюцца НДК так, як і транспарціроўка тавараў з РФ у Казахстан. Адпаведна, кошт перавозкі ўключаецца ў кошт тавара пры мытным афармленні, што прыводзіць да павелічэння кошту прадукцыі. У выніку церпіць спажывец. Паводле слоў І. Шацкага, часта адбываецца нават падвойнае абкладанне НДК. Пры гэтым падатковыя органы максімальна ўскладняюць вяртанне НДК і пры найменшай падазронасці адмаўляюцца ад яго.

– Сітуацыя няпростая, – заявіў Ігар Уладзіміравіч. – І наша задача: прыцягнуць увагу да гэтага клубка праблем. Бо праз гэтыя складанасці многія прадпрымальнікі адмаўляюцца ад шэрагу кантрактаў і пашырэння сувязяў. Час біць трывогу! Спадарам заканатворцам і чыноўнікам неабходна змяняць свае акты, пастановы і наогул усе «правілы гульні», калі мы хочам узаемавыгадна і без трэнняў існаваць у Адзінай эканамічнай прасторы! Неабходна спрасціць шэраг працэдур пры афармленні дэкларацый мытных і іншых гандлёвых міждзяржаўных дакументаў. Мы накіравалі нашы прапановы ў заканадаўчыя органы і міністэрствы і лічым: да нас павінны прыслухацца. Прычым у найбліжэйшы час.

Яшчэ І. Шацкі звярнуў увагу расіян і беларусаў на некалькі немалаважных момантаў дыскрымінацыі казахстанакіх тавараў у РФ і РБ.

Як выявілася, кандытары Казахстана выпускаюць прадукцыю пад таварнымі знакамі, якія былі атрыманы ў спадчыну з савецкага часу. Аднак таварныя знакі маюць праваўласнікаў на тэрыторыі РФ. Пры такім раскладзе атрымаць дазвол расіян на ўвоз казахстанскага шакаладу практычна немагчыма.

– Доступ на рынак РФ для многіх найменняў кандытарскіх вырабаў казахстанскай вытворчасці фактычна зачынены, – падкрэсліў І. Шацкі. – Каб «згладзіць вуглы« неабходна паскорыць падпісанне пагаднення аб узаемным прызнанні таварных знакаў.

Што датычыцца Беларусі, то там, аказваецца, толькі абмежаваная колькасць кампаній валодае выключным правам на імпарт алкагольнай прадукцыі. Казахстанскім вытворцам шлях на гэты рынак пакуль што зачынены. Спіс алкагольных напіткаў, на якія не распаўсюджваецца выключнае права дзяржавы, вельмі абмежаваны: пяць відаў элітнага французскага шампанскага, 13 разнавіднасцей французскага і армянскага каньяку 10-гадовай вытрымкі, 7 відаў віскі і 4 найменні рому і джыну. 

– На нашу думку, дадзеныя абмежаванні прыцясняюць правы нас як членаў АЭП і МС і парушаюць умовы дамовы аб стварэнні адзінай мытнай тэрыторыі трох краін! – заявіў Ігар Шацкі. – Атрымліваецца парадокс: сябруеце з намі, а каньяк п’яце армянскі! У Казахстане таксама ёсць нядрэнныя элітныя гатункі. Дзе свабода канкурэнцыі?

Члены адзінай эканамічнай камісіі, прадстаўнікі казахстанскіх, расійскіх і беларускіх міністэрстваў уважліва выслухалі ўсе пажаданні і заўвагі, выказаныя прадпрымальнікамі, згадзіўшыся, што іх неабходна ўлічыць пры распрацоўцы новага заканадаўства. А шэраг пытанняў рашаць у рабочым парадку. У прыватнасці, намеснік міністра эканомікі РБ А. Філонаў запэўніў, што пасля вяртання ў Мінск адразу звяжацца з Камітэтам, які курыруе пастаўкі алкагольнай прадукцыі, і пастараецца вырашыць праблему на карысць казахстанскіх вінаробаў.

Падводзячы вынікі «круглага стала», міністр ЕЭК Н. Алдабергенаў сказаў:

– Пэўныя трэнні яшчэ маюць месца, але гэта рабочыя моманты. Галоўнае, што паміж трыма краінамі няма прынцыповых рознагалоссяў. Ёсць воля і гарачае імкненне да адзінства, а ўсе астатнія нюансы вырашым... Мяркую, хутка будуць зняты ўсемагчымыя перашкоды для суб’ектаў прадпрымальніцтва і работнікаў вытворчасці пры ўваходжанні на рынкі дзяржаў-удзельнікаў АЭП, ліквідавана дыскрымінацыя і іншыя астаткавыянегатыўныя моманты. Прыняцце Мадэльнага закона аб канкурэнцыі расставіць усе кропкі над і і задаволіць усе бакі.

Наступныя пасяджэнні камісіі ўжо сёлетняй восенню адбудуцца ў Валгаградзе, дзе збяруцца прамыслоўцы Казахстана, Расіі і Беларусі, і ў Мінску, дзе будуць разгледжаны пытанні інтэлектуальнай уласнасці. Інтэграцыйныя працэсы ідуць фарсіраванымі тэмпамі, і час сёння дарагі...


Сяргей ВАСІЛЬЕЎ

Ад рэдакцыі. Пакуль разнастайныя «нацыянал-патрыёты» крычаць пра парушэнне Суверэнітэту Казахстана, пагражаюць запатрабаваць рэферэндуму па пытанні ўваходжання Казахстана ў МС, АЭП і будучы Еўразійскі Саюз (а дзе яны былі, калі, насуперак вынікам рэферэндуму 17 сакавіка 1991 года, быў развалены СССР?), усяляк крытыкуюць уладу ледзь не за здрадніцтва нацыянальным інтарэсам Казахстана, працэс ідзе сваім чынам. Абгрунтоўваючы свае гучныя палітычныя патрабаванні, нацпаты нават прыводзяць вынікі нейкага апытвання, паводле якога атрымліваецца, што большасць апытаных за саюз зусім не Еўразійскі, у складзе Казахстана, Расіі і Беларусі, а за саюз цюркскіх краін. Толькі незразумела, каго ж яны апытвалі. Ці не саміх сябе. Пакуль ёсць вышэйшая палітычная воля трох краін на інтэграцыю – працэс паступова робіцца неабарачальным. Ужо прапрацоўваецца пытанне аб стварэнні Еўразійскага парламента. І іншага шляху ў бурлівым свеце проста няма. Па адным нас самнуць. А як могуць змінаць сённяшнія ўладары свету, яны добра паказалі ў Лівіі, паказваюць зараз у Сірыі.

А што датычыцца нашага паўсядзённага жыцця, то мы пачынаем адчуваць плюсы саюза. На прылаўках з’явілася адмысловая беларуская каўбаса. «Доктарская» нагадвае славутую савецкую каўбасу, выдатнай якасці іншыя вараныя і вэнджаныя каўбасы. Ды і па кошту танней. Таму і разбіраюць беларускую каўбасу на ляту. Таму і не адказвала на наш запыт пра якасць «Доктарскай» каўбасы ТАА «Рубіком» з Паўладара, таму што адказваць няма чаго. Беларусы робяць свой прадукт з натуральнага мяса з мінімальным дабаўленнем розных прымесяў і кансервантаў. А наша каўбаска – суцэльныя прымесі. Цяпер патрэбна або якасць павышаць, або выходзіць з рынку, народ хутка зразумеў, што смачнейшае.

Добра ўвайшла на рынак Казахстана і беларуская касметыка. Лягчэй уздыхнулі і нашы агароднікі. Нашу бульбу расіяне скупліваюць ледзь не на корані. Якасную і танную гародніну таксама на ляту разбіраюць у Расіі. Жыццё ідзе. Народы шукаюць шляхі выжывання і самазахавання ў глабальным свеце. І за кім будучыня – абсалютна зразумела.