Вход
Інтэрв'ю Старшыні Калегіі ЕЭК Віктара Хрысценка часопісу «Эксперт»

Інтэрв'ю Старшыні Калегіі ЕЭК Віктара Хрысценка часопісу «Эксперт»

20.01.2014
​ «Шэрыя зоны» Мытнага саюза – вынік недаінтэграцыі 

Аб трэндах, калізіях і перспектывах працы агульнага рынку Расіі, Беларусі і Казахстана распавядае Віктар Хрысценка, старшыня калегіі Еўразійскай эканамічнай камісіі.

Лаянка і з'едлівыя жарты ў адрас еўрабюракратаў з Бруселя сталі агульным месцам у Расіі. Аб дзейнасці непрамога аналага Еўрапейскай камісіі – Еўразійскай эканамічнай камісіі (ЕЭК), наднацыянальнага рэгулюючага органа Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы Расіі, Беларусі і Казахстана, – шырокай публіцы вядома менш, ды і ў ЕЭК зараз відавочна няма часу, каб займацца міфатворчасцю. Эйфарыя першых поспехаў інтэграцыі трох непадобных эканомік засталася ў мінулым, ядро агульнага рынку, Расія, нечакана і вельмі моцна збавіла тэмпы росту. На гэтым фоне сталі больш выяўляцца супярэчнасці паміж краінамі АЭП па цэлым шэрагу пытанняў узаемнага гандлю і каардынацыі нацыянальнай эканамічнай палітыкі. Наша размова з кіраўніком ЕЭК Віктарам Хрысценка атрымалася дзелавой і непараднай.

Бэкграўнд суразмоўцы таксама не спрыяе дыпламатычнаму пустаслоўю. Вопытны чыноўнік, Хрысценка працаваў на розных пасадах у расійскім урадзе з лета 1997 года, а з 2004-га – восем гадоў нязменна ўзначальваў Мінпрам. У гады, калі само словазлучэнне «прамысловая палітыка» было табуіравана, каманда Хрысценка займалася зборкай разваленых ў 1990-я прамысловых галін. Галоўны «скальп за поясам» міністра – аўтапрам. Менавіта Хрысценка з'яўляецца аўтарам рэжыму прамысловай зборкі, які дазволіў прыцягнуць у галіну больш за 10 млрд. долараў інвестыцый і пачаць маштабную зборку «рускіх іншамарак». Камандзе Хрысценка таксама ўдалося запусціць працэс паглыблення лакалізацыі прамзборкі і, наколькі магчыма, абараніць гэты рэжым у ходзе далучэння Расіі да СГА.

— Віктар Барысавіч, узаемны гандаль краін - удзельніц АЭП у 2013 годзе ўпершыню з моманту фарміравання Мытнага саюза скараціўся. З чым гэта звязана?

— Зварот узаемнага гандлю таварамі краін «тройкі» па выніках 11 месяцаў мінулага года знізіўся на 5,9 працэнта, пры тым, што знешнегандлёвы зварот АЭП скараціўся на 0,7 працэнта. Аднак агульныя лічбы не дазваляюць карэктна ацэньваць тэндэнцыі. Неабходна ачысціць агульны таваразварот ад гандлю паліўна-энергетычнымі таварамі. Па-першае, таму, што кан'юнктура на іх вельмі зменлівая, па-другое, гэтыя тавары выведзены за контуры адзінага нарматыўнага поля МС, іх зварот рэгулюецца ў ручным рэжыме ў двухбаковым фармаце, што часцяком прыводзіць да рэзкіх усплёскаў і правалаў.
Напрыклад, у мінулым годзе прыкметна знізіліся пастаўкі расійскай нафты ў Рэспубліку Беларусь. Гэта вызначыла больш чым 30-працэнтнае зніжэнне кошту расійскага імпарту ў РБ і пацягнула ўніз агульны паказчык узаемнага гандлю нашай «тройкі». Калі ж паглядзець на ачышчаныя ад ТЭКа паказчыкі таваразвароту, то апынецца, што ўзаемны гандаль, гэта значыць пастаўкі нашых краін на ўласны адзіны ўнутраны рынак, павялічыўся за 11 месяцаў бягучага года на названыя 0,7 працэнта. Пры гэтым экспарт гэтых жа тавараў на рынкі трэціх краін скараціўся на 6,9 працэнта.

На мой погляд, гэта дакладны паказчык таго, што адзіны рынак АЭП з'яўляецца драйверам для росту эканомік нашых краін. Няхай не такія вялікія лічбы гэтага росту, але ўсё ж яны пазітыўныя ў не самы просты час.

— У структуры ўзаемнага гандлю якія сектары растуць, а якія стагнуюць?

— Растучай дамінантай 2013 года з'яўляецца прадукцыя АПК. У прыватнасці, можна адзначыць павелічэнне ў паўтары разы фізічных аб'ёмаў паставак казахстанскай пшаніцы на рынак АЭП. Актыўна растуць пастаўкі харчовых тавараў і сельгассыравіны з РБ. Вельмі актыўна: калі мне не змяняе памяць, там 18-працэнтны рост на адзіны рынак.

— Расійскія малочнікі моцна пакутуюць ад гэтага, лічачы, што Беларусь значна больш магутна, чым Расія і Казахстан, субсідуе сваю сельскую гаспадарку.

— Адчуванне падвышаных рызык ад канкурэнцыі ўнутры Мытнага саюза прысутнічала заўсёды. У дадзеным выпадку гэта можна растлумачыць часткова і аб'ектыўнымі абставінамі. Беларусь гістарычна і кліматычна больш падрыхтаваная для мяса-малочнай жывёлагадоўлі і больш эфектыўная. У гэтым сэнсе, напэўна, лагічна і далейшае паглыбленне такой спецыялізацыі.

Што датычыцца субсідый, то ў рамках АЭП краіны-удзельніцы падпісалі пагадненні па паступовай гарманізацыі ўзроўню субсідый у сельскай гаспадарцы. Гэтыя субсідыі не павінны перавышаць дзесяць працэнтаў ад аб'ёму вытворчасці. І для Беларусі, калі падпісвалася пагадненне ў 2010 годзе, быў устаноўлены графік зніжэння аб'ёмаў субсідавання з дасягненнем 10-працэнтнага ўзроўню ў 2016 годзе, пачынаючы са стартавага ўзроўню ў 16 працэнтаў. На сёння па факце аб'ём субсідый у Беларусі складае менш за дзевяць працэнтаў аб'ёму сельскагаспадарчай вытворчасці, гэта значыць, што яны ўжо апусціліся ніжэй гранічнай планкі. Магчыма, у Беларусі падтрымка АПК больш кропкава сканцэнтравана, таму і дае большы эфект.

— Шэраг спецыялістаў лічаць, што кантрольны індыкатар, які выкарыстоўваецца ў сельгаспагадненні нашых краін, не зусім карэктна адлюстроўвае сапраўдны ўзровень аграрных субсідый, таму пажадана карыстацца інструментарыем ЕС.

— А мы і не збіраемся стаяць на месцы. Было б наіўна і саманадзейна лічыць, што мы ў такой складанай сферы, як АПК, валодаем поўным і найтанчэйшым інструментарыем для замераў і рэгулявання дзяржпадтрымкі. Мы будзем рухацца далей і ўважліва вывучаць лепшыя сусветныя практыкі. Тая ж Еўропа, якая ўжо 50 гадоў жыве ў фармаце развіваючайся інтэграцыі, усё яшчэ далёкая ад гармоніі і бесканфліктнасці ў тым, што датычыцца тых жа аграрных сектараў краін - удзельніц ЕС і канкурэнцыі паміж імі.

Але важней іншае. Штогод на ўнутраны рынак АЭП мы завозім замежных прадуктаў харчавання на некалькі дзясяткаў мільярдаў долараў, і нам трэба перш за ўсё думаць аб магчымасцях імпартазамяшчэння гэтай прадукцыі нашымі канкурэнтаздольнымі вытворцамі. І тут яшчэ «неаранае поле» працы.
Па праўдзе кажучы, у сувязі з гэтым найбольшае значэнне маюць намаганні па рэалізацыі свабоды руху капіталу і інвестыцый. Каб прыйшоў бізнес, які прагаласуе грашыма за найбольш эфектыўную геаграфічную спецыялізацыю на адзіным рынку.

— Па малаку ў вытворцаў «тройкі», як мне здаецца, ёсць значны экспартны патэнцыял. Замест таго, каб «штурхацца» і спусташаць адзін аднаго на агульным ўнутраным рынку, трэба паспрабаваць аб'яднаць намаганні на рынках знешніх. У Еўропу прабіцца будзе, вядома, неверагодна складана, а вось у АЦР, на Блізкі Усход - чаму б і не? Мы самі не вып'ем столькі малака, гэта адзіны базавы прадукт, натуральнае спажыванне якога на душу насельніцтва істотна ніжэй за познесавецкі ўзроўвень. Занадта моцна змяніліся за дваццаць гадоў патэрны спажывання: у СССР мы фізічна не мелі цяперашняй разнастайнасці альтэрнатыў малаку ў сегменце безалкагольных напояў.

— Для еўразійскага інтэграцыйнага праекта засваенне ўласнага рынку за кошт павышэння канкурэнтаздольнасці вытворцаў трох краін – гэта задача-мінімум. Прычым не за кошт закрыцця рынку. А задача-максімум – умацаванне пазіцый на знешнім рынку.

Давайце цяпер прааналізуем іншыя сегменты ўзаемнага гандлю. Пастаўкі машынатэхнічнай прадукцыі дэманструюць станоўчую дынаміку, нават нягледзячы на стагнацыю інвестыцыйнага попыту на расійскім рынку. Што яшчэ важна, сама структура ўзаемнага гандлю таксама паступова мяняецца.

З моманту ўтварэння МС мы маем пазітыўную тэндэнцыю росту долі ўзаемнага гандлю такімі таварнымі групамі, як машыны, абсталяванне і транспартныя сродкі, прадукцыя хімічнай прамысловасці, пры адначасовым зніжэнні ўдзельнай вагі паліўна-энергетычных тавараў. Калі ў 2011 годзе ўдзельная вага гэтых тавараў складала 34,9 працэнта аб'ёму ўзаемнага гандлю, то ў 2012-м – 33,4 працэнта, а ў студзені-лістападзе 2013 года – 28,9 працэнта. Гэта дастаткова істотнае змяненне структуры за два з паловай – тры гады. У гэтым сэнсе трэнды самі па сабе ўсе правільныя.

Як пераадолець бар'еры

— У мінулым годзе ў праблематыцы АЭП вельмі шмат абмяркоўвалася тэма існуючых бар'ераў ва ўзаемным гандлі. Найбольш востра яе публічна падняў прэзідэнт Казахстана Нурсултан Назарбаеў на восеньскім саміце ў Мінску. Відавочна, частка бар'ераў носіць тэхнічны характар і можа быць адносна лёгка адрэгулявана. Але іншая частка, напрыклад, усё, што датычыцца прадукцыі аўтамабільнай прамысловасці, тлумачыцца аб'ектыўнымі адрозненнямі ва ўзроўні развіцця гэтай галіны ў нашых краінах. І я, шчыра кажучы, не ўяўляю, як мы будзем ліквідаваць бар'еры ў гандлі гэтымі таварамі, не парушаючы пры гэтым інтарэсаў расійскіх кампаній-вытворцаў.

— Выключэнні і абмежаванні з адзінага рэжыму рэгулявання ў МС маюць розную прыроду. Частка – гэта выключэнні з ужо прынятага адзінага рэжыму для трох краін. Іншая частка – захаванне нацыянальнага рэжыму рэгулявання.

Давайце ўзгадаем, што ў самім адзіным мытным тарыфе першапачаткова было некалькі сотняў выключэнняў для Казахстана. У 2013 годзе іх было 70, у 2014-м іх будзе 52, гэта значыць, што выключэнні і абмежаванні з адзінага знешнегандлёвага рэжыму паступова здымаюцца.

Але іншыя па-ранейшаму застаюцца. Ёсць, напрыклад, некалькі сектараў таварнага рынку ў АЭП, якія выведзены за межы наднацыянальнага рэгулявання: гэта лекавыя сродкі, вырабы медыцынскага прызначэння, алкаголь, тытунь, рыба, аўтапрам, нафта, газ. Усе гэтыя тавары маюць дастаткова высокую ступень спецыяльнага рэгулявання ў абароце. І гэта зафіксавана і захавана як нацыянальны рэжым рэгулявання.

Напрыклад, ёсць спецыяльныя нормы, звязаныя з пастаноўкай транспартнага сродку на ўлік, без якога вы ПТС не атрымаеце. Лекавыя сродкі павінны прайсці рэгістрацыю ў нацыянальным рэестры, без чаго вы не зможаце запусціць лекі ў зварот, і гэтак далей.

Возьмем аўтапрам. Сумарная ёмістасць аўтамабільнага рынку МС і АЭП – каля 100 мільярдаў долараў у год. Гэта складаны машынатэхнічны прадукт працяглага цыклу, з фантастычным міжгаліновым мультыплікатарам – падлікі ў свой час былі зроблены яшчэ ў Мінпраме. У Еўропе ён дасягае 16 (адно працоўнае месца ў аўтазборачнай вытворчасці стварае 16 працоўных месцаў у вытворчасці прадукцыі і паслуг сумежных і спадарожных галін. - «Эксперт»), у Расіі – каля васьмі.

Для таго каб зрабіць аўтамабільны рынак адзіным, трэба зрушыцца на крок у бок і дамовіцца аб прамысловай палітыцы ў гэтай сферы. Трэба сказаць, што азначае прамысловая зборка аўтамабіляў, і дамовіцца аб параметрах. Калі працягваць расійскі кейс, то ў ключавой Пастанове № 166 і загадах Мінпрама, МЭРа і Мінфіна ад 2005 года зафіксаваны асноўныя параметры, яны пацверджаныяў міжнародных абавязацельствах па далучэнні да СГА.

Вядома, для Расіі надзвычай важна, адчыняючы рынак для аўтавытворцаў з Казахстана і Беларусі, не парушыць тую палітыку, якую яна столькі часу праводзіла. Палітыку, якая павінна прывесці да таго, каб не проста адрадзілася зборачная вытворчасць аўтамабіляў - за мінулыя восем-дзесяць гадоў гэта фактычна ўжо адбылося, - а каб адрадзілася вытворчасць кампанентаў, у тым ліку, сілавых агрэгатаў. Але і гэта яшчэ частка справы. Самае галоўнае – каб адрадзіліся інжынірынгавыя кампетэнцыі і была дасягнута ўключанасць лакальных кампаній у глабальныя альянсы аўтавытворцаў. Новую платформу можна ствараць з разлікам на вытворчасць мінімум чатырох мільёнаў аўтамабіляў, інакш эканамічны эфект не будзе дасягнуты. Але гэта немагчыма рабіць у рамках адной краіны, ніхто ўжо даўно і не робіць гэта ў адзіночку – у свеце пануе дзясятак глабальных аўтаальянсаў.

Пакуль нам у ЕЭК не атрымоўваецца дамовіцца аб адзінай прамысловай палітыцы ў аўтапраме. Прадстаўнікі беларускага боку і прадстаўнікі казахстанскага боку лічаць, што рэжым прамзборкі ў нашай адзінай эканамічнай прасторы павінен быць больш ліберальным, менш нагружаным абавязальніцтвамі ў дачыненні да інвестараў, чым той, які рэалізаваны ў рамках прамысловай зборкі ў Расіі. Думаю, што паступова мы прыйдзем да ўзгодненых параметраў. Але пакуль такая дамоўленасць канчаткова не зафіксавана, адрасна фіксуецца той пералік вытворчасцей, прадукцыя якіх акцэптуецца для вольнага доступу на рынак.

— Аўтамабілі СП АўтаВАЗа і казахстанскай кампаніі «Азія Аўта» атрымаюць доступ на расійскі рынак?

— Так, гэтыя машыны будуць мець свабодны рух па рынку. Праект з самага пачатку распрацоўваўся ў тым ліку з прыцэлам на рынак расійскага Заўралля, каб пацясніць адтуль патрыманыя японскія праварульныя аўто. Планавая магутнасць зборачнага завода – больш за 120 тысяч аўтамабіляў у год – дазволіць і ахапіць казахстанскі рынак, і забяспечыць пастаўкі ў Расію. Сам па сабе, аўтамабільны рынак Казахстана недастаткова ёмісты, каб можна было наладзіць эканамічна эфектыўную вытворчасць машын, таму нашым казахстанскім калегам разумна выходзіць на аўтазборачныя альянсы па вытворчасці камплектуючых. Таму што абслугоўванне жыццёвага цыкла аўтамабіля прыносіць грошай больш, чым зборка і разавы продаж.

— А якія праблемы існуюць ва ўзаемных пастаўках алкаголю і тытуню?

— У дадзеным сегменце, як лёгка здагадацца, гаворка ідзе аб недастаткова скаардынаванай акцызнай палітыцы трох краін АЭП. Наўрад ці можна разлічваць, што мы прыйдзем да адзінай стаўцы акцызу па алкагольнай і тытунёвай прадукцыі, але трэба імкнуцца, каб нацыянальныя стаўкі знаходзіліся ў нейкіх дыяпазонах, якія не стваралі б матывацыю для злоўжыванняў. Урады краін МС і АЭП пакуль маюць рознае бачанне таго, што такое акцызы ў гэтых сферах: элемент стымулявання здаровага ладу жыцця ці элемент фіскальнай палітыкі.

Яшчэ адзін важнейшы, на мой погляд, сегмент – фармацэўтычная прадукцыя. Тут таксама ёсць свая спецыфіка, звязаная з рэгістрацыяй лекавых прэпаратаў у нацыянальных сістэмах, якая цягне за сабой выкананне пэўных патрабаванняў, у тым ліку абавязковыя клінічныя выпрабаванні. Я не бачу ніякай падставы для таго, каб не ўніфікаваць гэтыя рэжымы і не стварыць адзіныя правілы. Пры гэтым мы заўсёды кажам адну простую рэч: уніфікаваныя нормы зусім не азначаюць, што яны горш за папярэднія, нацыянальныя. Наадварот, мы спрабуем ствараць адзіныя нормы на базе лепшых нашых і міжнародных практык. Пры гэтым, вядома, нацыянальныя органы, якія рэгулююць зварот лекавых сродкаў, застануцца і захаваюць свае паўнамоцтвы па рэалізацыі новых наднацыянальных нормаў.

Нарэшце, ёсць велізарны пласт адносін, звязаны не з таварнымі рынкамі, а з паслугамі, дзе бар'еры і выключэнні на шляху іх вольнага абмену ўнутры АЭП прысутнічаюць у значна большым аб'ёме. Вы не можаце аказваць банкаўскія або страхавыя паслугі ў іншай дзяржаве АЭП, не маючы адпаведнай нацыянальнай ліцэнзіі. Ёсць зусім кур'ёзныя прыклады. Нават паслугі гіда не маюць адзінай агульнай ліцэнзіі. Да стварэння адзінага прававога асяроддзя для звароту паслуг ЕЭК прыступіла толькі ў 2012 годзе, і сёння мы пакуль знаходзімся ў пачатку гэтага вялікага шляху.

Тэст на сталасць

— Яшчэ адзін балючы сюжэт, звязаны з МС і АЭП, які ўсплылыў ў мінулым годзе, звязаны з адтокам капіталу з Расіі ў форме фіктыўнага імпарту з краін «тройкі». Банк Расіі апублікаваў шакіруючыя лічбы: каля 25 мільярдаў долараў у год. Што гэта такое – пабочны эфект інтэграцыі? Якімі вы бачыце меры па спыненні схем незаконнага адтоку капіталу з Расіі праз краіны АЭП? Ці дастаткова тых мер, якія прапанаваў наш Цэнтральны банк?

— Вывад капіталу з выкарыстаннем «шэрых» схем узнік як з'ява задоўга да стварэння Мытнага саюза і сам па сабе не з'яўляецца прамым следствам функцыянавання МС і АЭП. У гэтым кантэксце цяжка праводзіць падлікі і атрыбутаваць канкрэтныя лічбы.

Пры гэтым важна разумець, што ажыццяўленне кантрольных функцый ў сферы, якая абмяркоўваецца, – зона прамой кампетэнцыі нацыянальных органаў рэгулявання, а не наднацыянальнага органа.

Наогул, калі кажуць, што стварэнне Мытнага саюза прывяло да негатыўных наступстваў – стымулявала «шэрыя зоны», я абсалютна перакананы, што ў той частцы, якая тычыцца наднацыянальных нормаў, гэта НЕ вынік інтэграцыі. Гэта вынік недаінтэграцыі, таго, што не паспелі зрабіць, адклалі і тым самым стварылі прастору для «шэрых» схем. Адзіны спосаб барацьбы з імі – працяг і паглыбленне інтэграцыі.

Расійскія калегі дастаткова актыўна ўзяліся за справу. Гэта, у першую чаргу, больш цесная праца як па абмене інфармацыяй, так і ў плане сумесных дзеянняў нацыянальных банкаў краін МС і АЭП і іншых профільных дзяржструктур.

Мы як камісія, у сваю чаргу, гатовы ўдзельнічаць у плане дапамогі ў гарманізацыі нормаў або выпрацоўкі адзіных метадалагічных падстаў для рэгулятыўных інструментаў, якія прымяняюцца на нацыянальным узроўні.

— Яшчэ адна драматычная калізія 2013 года – гісторыя з рэгуляваннем ЕЭК увозу з трэціх краін збожжаўборачных камбайнаў. Пасля далучэння Расіі да СГА пошліны на ўвоз гэтай тэхнікі былі сур'ёзна зменшаны, імпарт стаў рэзка расці. У пачатку года было прынята рашэнне аб увядзенні спецыяльнай ахоўнай пошліны. Для Казахстана такое рашэнне аказалася вельмі балючым, таму што там сваёй камбайнавай галіны няма, і ён дабіўся адмены пошліны. Гісторыя, якая, з аднаго боку, паказала сталасць наднацыянальных механізмаў «тройкі», а з другога – са змястоўнага пункту гледжання – непрымальная для расійскіх вытворцаў. Фактычна мы і беларусы прынялі ўмовы слабейшага ў нашай тройцы іграка.

— Я б не рабіў такіх рэзкіх высноў. Расследаванне ЕЭК у сувязі з рэзкім ростам імпарту камбайнаў прывяло да рашэння аб увядзенні ў лютым 2013 года спецыяльнай ахоўнай пошліны ў 27,5 працэнта. Ступень відавочнасці была такой, што было прынята рашэнне аб увядзенні пошліны ў папярэднім рэжыме. Наогул, прыняцце рашэнняў па мерах абароны заўсёды носіць вельмі складаны характар. Але створанае на базе норм СГА прававое асяроддзе ў сферы ахоўных мер у МС дазваляе праводзіць расследаванні вельмі эфектыўна і незалежна.

Вернемся да Кейса. Па завяршэнні расследавання быў удакладнены памер шкоды, вызначана стаўка пошліны і прынята адпаведнае рашэнне калегіі. Затым казахстанскі бок скарыстаў права вета. І далей, у адпаведнасці з прапісанымі ў дамове і рэгламенце ЕЭК працэдурамі, у верасні на ўзроўні прэм'ер-міністраў краін АЭП была дасягнута дамоўленасць аб увядзенні ахоўнай меры ў выглядзе квоты на ўвоз збожжаўборачных камбайнаў на рынак Мытнага саюза ў агульным памеры 774 адзінкі ў год з размеркаваннем паміж краінамі па гістарычным прынцыпе. Дадзенае рашэнне ўяўляе сабой вынік разумнага кампрамісу паміж членамі «тройкі» і цалкам суадносіцца з абавязальніцтвамі Расіі як члена СГА.
Дазаваная прысутнасць імпарту будзе матываваць расійскіх і беларускіх вытворцаў сельгастэхнікі павышаць канкурэнтаздольнасць сваёй прадукцыі і не перашкодзіць праектам іх зборачных вытворчасцей у Казахстане. А агульны ўрок калізіі з камбайнамі такі: нашым краінам востра неабходна каардынацыя нацыянальных прамысловых палітык.

Кандыдаты – у чаргу

— У апошнія месяцы года рэзка актуалізавалася тэма ўзаемаадносін, гандлёвых і не толькі гандлёвых, у трыкутніку Расія - Еўрасаюз - Украіна. Падпісанне Украінай пагаднення аб асацыяцыі з ЕС не адбылося, Расія не рэалізавала свае пагрозы па запуску працэдуры выключэння Украіны з рэжыму зоны свабоднага гандлю краін СНД. Як вы лічыце, шанцы на далучэнне Украіны да Мытнага саюзу і Адзінай эканамічнай прасторы Расіі, Беларусі і Казахстана захоўваюцца?

— Шанцы ёсць заўсёды. Пытанне аб далучэнні да МС/АЭП – суверэнны выбар Украіны. Адзінае, нашы суседзі павінны разумець абсалютна дакладна, што гэты выбар будзе азначаць далучэнне да ўсіх абавязацельстваў, якія ўзялі на сябе краіны - удзельніцы нашага інтэграцыйнага аб'яднання. Ніякай формулы частковага выбару разынак з булкі не існуе. Рана ці позна, з майго пункту гледжання, Украіне прыйдзецца выбіраць, да якога альянсу далучацца. У гэтым складаным, адкрытым свеце, які нясе ў тым ліку і глабальныя рызыкі і знаходзіцца ў доўга- і вялацякучым крызісе, выжыць можна, толькі з'яўляючыся інтэграваным ў тыя альянсы і структуры, якія, па-першае, маюць дастатковую вагу на глабальным узроўні, і, па-другое, у якіх краіны-ўдзельніцы могуць разлічваць на ўлік і абарону сваіх інтарэсаў.

Да гэтага часу Украіна застаецца адным з найбуйнейшых знешнегандлёвых партнёраў МС. Пры гэтым гандлёвы зварот і ўзровень нашага тэхналагічнага ўзаемадзеяння з Украінай, якія знаходзіліся на вышэйшым узроўні ў рамках СССР, няўхільна зніжаюцца. Асабліва рэзка ў апошнія два гады зніжаецца ўнутрыгаліновы гандаль прамежкавымі прадуктамі, паўфабрыкатамі.

Адным з першых знешніх крокаў ЕЭК было падпісанне з кабінетам міністраў Украіны двух мемарандумаў па ўзаемадзеянні ў сферах гандлю і тэхнічнага рэгулявання. Мэта гэтых крокаў – інфармаванне ўкраінскіх калег аб дзейнасці нашага інтэграцыйнага аб'яднання. Украіна мае пастаяннага ўпаўнаважанага пры ЕЭК, які мае доступ да ўсёй інфармацыі і можа пераканацца, што мы сваёй інтэграцыйнай дзейнасцю ніякіх рызык і пагроз украінскаму боку не ствараем. Мы дэманструем поўную адкрытасць і гатоўнасць да дыялогу. Спецыяльна ўгаворваць Украіну ўступіць у МС мы не збіраемся. Наша камісія не агітбрыгада, якая раз'язджае з канцэртамі і песнямі-танцамі, заваблвае да сябе кагосьці. У нас задача іншая: забяспечыць глыбіню інтэграцыі, неабходную і дастатковую для істотнага ўкладу ва ўстойлівы рост эканомік нашых краін. Пры гэтым нам трэба пазбегнуць рызык, рэалізаваных на прыкладзе ЕС, які перавысіў ў пэўны момант разумныя тэмпы пашырэння.

— Ці не здаецца вам, што далучэнне да АЭП Кіргізіі і Арменіі, якое зараз абмяркоўваюцца, таксама перавысіць разумныя тэмпы пашырэння нашага альянсу? Да таго ж, Арменія нават не мае агульнай мяжы з краінамі МС.

— Рашэнне Арменіі – суверэнны выбар гэтай краіны. Больш за тое, гэта не проста палітычная воля кіраўніцтва краіны. Гэта рашэнне падмацавана вельмі сур'ёзнай прапрацоўкай нарматыўнай і дамоўнай базы МС. Сумесна з калегамі з Арменіі за вельмі кароткі час была праведзена каласальная праца. У канцы снежня зацверджана «дарожная карта» па далучэнні Арменіі не толькі да МС, але і да АЭП. У ёй каля 300 пунктаў. Па маіх адзнаках, Арменія можа выйсці на падпісанне дамовы аб далучэнні да Мытнага саюзу і Адзінай эканамічнай прасторы ўжо ў 2014 годзе.

Адсутнасць агульнай мяжы наогул не з'яўляецца праблемай. Калі Грэцыя ўступала ў Еўрапейскі саюз, у яе таксама не было мяжы з Еўрапейскім саюзам. У Кіпра няма ніякай агульнай мяжы з Еўрапейскім саюзам, гэта наогул востраў. У Расіі з Калінінградскай вобласцю няма агульнай мяжы, дык што?

Па Кыргызстане сітуацыя больш складаная. Краіна выказала жаданне на дадзеным этапе далучыцца толькі да МС, тут больш працягла ідзе праца над «картай». Да таго ж ёсць цэлы шэраг пытанняў, пастаўленых нашымі кіргізскімі калегамі, якія выходзяць за рамкі паўнамоцтваў ЕЭК і могуць быць вырашаны толькі на ўзроўні прэзідэнтаў Кыргызстана і краін - удзельніц МС. Пакуль на гэтым трэку праца яшчэ не завершана.

— Якія суадносіны плюсаў і рызык далучэння Арменіі і Кіргізіі да МС для цяперашніх краін-удзельніц?

— Па Кыргызстане, як я ўжо казаў, абмеркаванне перспектыў далучэння на сённяшні дзень звязана з шэрагам пытанняў, пастаўленых кіргізскімі калегамі. Што датычыцца Арменіі, ніякіх сур'ёзных рызык я тут не бачу. У Арменіі дастаткова развітая мытная, фітасанітарная інфраструктура, сістэма лабараторый, якія абслугоўваюць тэхнічнае рэгуляванне. Апарат дзяржкіравання нашых армянскіх калег за перыяд нашых сумесных дзеянняў паказаў высокую падрыхтаванасць да аператыўнай працы і эфектыўнасць. Многія нормы ў Арменіі зрушыліся далей, чым нават у Мытным саюзе. І я не выключаю, што мы зможам нейкія з іх інтэграваць у наднацыянальнае заканадаўства як найбольш перадавыя.