Вход
Тезисы доклада Председателя Коллегии Евразийской экономической комиссии Виктора Христенко на Международном экономическом форуме государств – участников СНГ

Тезисы доклада Председателя Коллегии Евразийской экономической комиссии Виктора Христенко на Международном экономическом форуме государств – участников СНГ

28.04.2012

Паважаныя калегі!

Дзякую Вам за запрашэнне выступіць.Гэта практычна маё першае публічнае выступленне ў профільнай аўдыторыі ў статусе Старшыні Калегіі Еўразійскай эканамічнай камісіі. І гэта, перш за ўсё, пра нашу будучыню, пра якую я яшчэ скажу крыху пазней.

 У той жа час, тэматыкай эканамічнай інтэграцыі я непасрэдна займаюся з 2000 года. І мне прыемна бачыць тут многіх з тых, з кім у той час давялося падтрымліваць актыўны змястоўны дыялог. Таму цяперашняе прызначэнне ў нейкай ступені для мяне – сітуацыя «назад у будучыню». Што, як мінімум, азначае, што патрэбна «памятаць усё».

СНД, безумоўна, унікальная пляцоўка. Няма іншай постсавецкай арганізаванасці, якая магла б служыць пляцоўкай палітычнага дыялогу лідараў нашых краін.

Што датычыцца эканамічнага складальніка СНД, тут у поўнай меры адлюстравалася ўся складаная палітра нашага ўзаемадзеяння.

З аднаго боку, гісторыя і цяжкасці, якія перажывалі нацыянальныя эканомікі нашых краін у 90-я гады. З другога боку, наяўнасць глыбокіх сувязяў на ўзроўні гаспадаркі і эканомік нашых краін. Нарэшце, неабходнасць знайсці фармат, які дазваляў бы выкарыстоўваць атрыманыя намі натуральныя перавагі ў новай гістарычнай рэальнасці.             

Мы імкнуліся гэта зрабіць заўсёды. Назваць шматразовыя спробы паспяховымі нельга. У тым ліку, таму што фармат Зоны свабоднага гандлю існаваў і існуе па-ранейшаму, перш за ўсё на базе двухбаковых дамоўленасцяў, з недастаткова сістэматызаванай базай, выключэннямі і абмежаваннямі. 

Упершыню сур’ёзна пытанне было вынесена на парадак дня ў 1994 годзе, затым у 1999-м.

Патрэбна не забываць, што перад 1999 годам быў 1998 год – найбольш моцны рэгіянальны крызіс на постсавецкай прасторы, надзвычай цяжкі для нас. 

Тым не менш, спробы стварэння зоны свабоднага гандлю ў шматбаковым фармаце не спыняліся. Зразумела, што былі цяжкасці, краіны займаліся выбудоўваннем нацыянальных заканадаўстваў. 

З іншага боку,шукалі сябе ў глабальным кантэксце – у сувязі з праблематыкай СГА. 

Гэтая праца заняла доўгія гады, і ўсё ж у канцы 2011 года ў Пецярбургу была падпісана фундаментальная Дамова аб зоне свабоднага гандлю ў СНД. Яна поўнасцю адпавядае патрабаванням новага часу, будзе ляжаць у аснове гандлёва-эканамічных адносін краін Садружнасці незалежных дзяржаў. 

Спадзяёмся, яна будзе ў самы кароткі тэрмін ратыфікавана ўсімі бакамі-ўдзельнікамі і будзе расшырацца з пункту гледжання ўдзельнікаў. 

Паралельна, з таго ж 1994 года, сфарміравалася група дзяржаў, гатовых рухацца да больш цеснай інтэграцыі. І з 1995 года гэты працэс пачаў насычацца дамоўнай базай не на двухбаковай, а на шматбаковай аснове. У выніку ў 1999 годзе 5 краін: Казахстан, Беларусь, Расія, Кіргізія і Таджыкістан – падпісалі рамачную Дамову, якая агучыла намер стварыць Мытны саюз і Адзіную эканамічную прастору. Але не было створана арганізацыі. 

Таму ўслед у беспрэцэдэнтна кароткі тэрмін (10 кастрычніка 2000 года) была падпісана Дамова аб стварэнні Еўразійскай эканамічнай супольнасці (ЕўраАзЭС) – у статусе міжнароднай арганізацыі. 

Яна занялася планам рэалізацыі задач па стварэнні Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы. 

Цікавасць з боку краін СНД была відавочная. Менавіта тады Украіна стала назіральнікам разам з Малдавіяй і Арменіяй. 

Гэта цікавасць вылілася ў стварэнне групы высокага ўзроўню з віцэ-прэм’ераў, якая пачала працаваць над пакетам па стварэнні Адзінай эканамічнай прасторы на чатырох: Украіна, Казахстан, Беларусь і Расія. 

Паводле задумы бакоў ЕўрАзЭС і АЭП павінны былі развівацца скаардынавана, а не супярэчыць адно аднаму.​

У пачатку 2003 Прэзідэнты дамовіліся пра АЭП і да канца года было падрыхтавана і падпісана Пагадненне ў фармаце чацвёркі. Група працавала 2 гады. Штомесячна праходзілі сустрэчы, эксперты працавалі ў сталым рэжыме. Дзякуючы гэтаму была падрыхтавана структура, патрабаванні і самі праекты дакументаў для стварэння АЭП.

Нягледзячы на тое, што ў далейшым Украіна выйшла з гэтага працэса, быў створаны сур’ёзны зачын. Таму тры астатнія ўдзельнікі прынялі рашэнне рухацца далей. І ў 2006 годзе Міждзяржаўны савет ЕўрАзЭС прыняў ключавое рашэнне аб стварэнні Мытнага саюза ў складзе трох дзяржаў, гатовых да гэтага – Беларусі, Расіі і Казахстана.

Гэта значыць, унутры ЕўрАзЭС быў сфарміраваны авангард інтэграцыі, які рушыў наперад для фарміравання якасна новага плацдарма ў выглядзе Мытнага саюза. З тым разуменнем, што, калі гэты плацдарм будзе створаны, астатнія ўдзельнікі ЕўрАзЭС – змогуць падцягнуцца.

А далей настаў глабальны эканамічны крызіс. І мы падышлі да прынцыповай развілкі:

– ці дазволіць эканомікам нашых краін працягваць хістацца паасобку з флуктуацыямі сусветнай эканомікі;

– ці ў паскораным рэжыме рухацца ў бок паглыблення інтэграцыі, здольнай зрабіць нас больш устойлівымі.

Мы выбралі другі шлях, і гэта не выпадкова. Рэгіяналізацыя ва ўсім свеце стала адзіным адказам крызісу глабалізацыі як адзінай мадэлі развіцця.

Паколькі іншых фундаментальных драйвераў росту эканомікі не назіраецца, інтэграцыя, зняцце перашкод і абмежаванняў, фарміраванне адзінага рынку – адзіны такі драйвер. Плынь свежага паветра, здольная ўдыхнуць новыя сілы ў эканомікі нашых краін.

Рэгіяналізацыя ўмацоўваецца і нарастае. З’яўляюцца новыя цэнтры. Таму мы не проста выбралі гэты шлях, але прынялі рашэнне аб істотным паскарэнні гэтага працэсу.

У выніку за апошнія чатыры гады адбыўся якасны зрух – запрацаваў Мытны саюз Расіі, Беларусі і Казахстана. На тэрыторыі трох краін выкарыстоўваюцца нормы адзінага Мытнага кодэкса, дзейнічае Адзіны мытны тарыф, адзіная сістэма знешнегандлёвага і мытнага рэгулявання, адзінае прававое поле ў галіне тэхнічнага рэгулявання.

І ўжо відаць канкрэтныя вынікі.

Даведачна:

Аб’ём узаемнага гандлю, які падлічваецца як сума вартасных аб’ёмаў экспартных аперацый дзяржаў-членаў Мытнага саюза па ўзаемным гандлі, склаў у 2011 годзе 62,3 млрд. долараў. У параўнанні з 2010 годам аб’ём узаемнага гандлю павялічыўся на 35,9%.

Тэмп росту ўзаемнага гандлю амаль на 3% вышэйшы, чым тэмп росту знешняга гандлю дзяржаў-членаў Мытнага саюза з трэцімі краінамі за той жа перыяд. Таварная структура ўзаемнага гандлю больш эфектыўная, чым таварная структура знешняга гандлю з трэцімі краінамі. Вялікую частку займае прадукцыя з высокай ступенню перапрацоўкі. Так, калі ў знешнім гандлі 72,6% экспарту прыходзіцца на мінеральныя прадукты, то ва ўзаемным гандлі – толькі 41,1%.

З 1 студзеня 2012 года мы распачалі наступны этап – фарміраванне Адзінай эканамічнай прасторы.

У гэтым сэнсе авангард-тройка не проста выканала, але і перавыканала задачу, выйшаўшы на фарміраванне АЭП. І сёння практычна ўся заканадаўчая прававая база ЕўрАзЭС – гэта нарматыўная база Мытнага саюза і АЭП.

Прэзідэнты ўчора правялі вельмі важны саміт. Адбылася дэтальная і часам вострая размова. Пацверджана задача не пазней за 2015 год выйсці на падпісанне ўсеабдымнай дамовы аб Еўразійскім эканамічным саюзе. 

Ужо зараз Урадам краін і Камісіі даручана пачаць працу па рэарганізацыі ЕўрАзЭС і далажыць пра вынікі на чарговым пасяджэнні Міждзяржаўнага Савета Еўразійскай эканамічнай супольнасці на ўзроўні кіраўнікоў дзяржаў.

Мы не проста павінны ліквідаваць дубліраванне структур і інстытутаў, але напоўніць іх новым зместам.

Сёння Еўразійская інтэграцыя выйшла на якасна новы ўзровень. Арганізавана сістэмная, структураваная праца.

На наднацыянальны ўзровень паэтапна перадаюцца новыя паўнамоцтвы.

Рашэннем Прэзідэнтаў трох краін створана Еўразійская эканамічная камісія, якая будзе самастойна прымаць рашэнні як прафесійны орган. Рабочым органам ЕЭК становіцца Калегія, куды бакі дэлегіравалі сваіх прадстаўнікоў, міністраў па найважнейшых накірунках супрацоўніцтва.

ЕЭК – па ключавых пазіцыях першая, беспрэцэдэнтная структурана постсавецкай прасторы.

І паводле статусу – наднацыянальны орган, і паводле аб’ёму паўнамоцтваў, і паводле зададзеных логікай інтэграцыі тэмпах працы – па сутнасці, нам належыць прайсці шлях калег з Еўрасаюза ў разы хутчэй.

У адпаведнасці з рашэннем Прэзідэнтаў, з 1 лютага 2012 года Калегія ў поўным складзе распачала працу. Пасяджэнні праходзяць у штотыднёвым рэжыме.

Праца толькі пачынаецца. За бліжэйшыя некалькі гадоў мы хочам стварыць новае па якасці інтэграцыйнае эканамічнае аб’яднанне. У выніку павінен у поўным аб’ёме запрацаваць адзіны рынак тавараў, капіталаў, паслуг і працоўнай сілы.

Да 2015 года павінна быць завершана кадыфікацыя нарматыўна-прававой базы Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы. Сістэматызацыя заканадаўства, якасная перапрацоўка дзеючых нормаў, ліквідацыя няўзгодненасцяў, запаўненне прабелаў і адмена ўстарэлых нормаў. Кадыфікацыя не азначае, што раней дасягнутыя дамоўленасці пераглядаюцца.

Наадварот, яны набываюць сістэматызаваны выгляд, прыводзяцца да агульнага знамянальніка.

У гэты ж тэрмін належыць перавесці ў практычную плоскасць усе пагадненні ў макраэканоміцы і фінансах, транспарце і энергетыцы, гандлі і інвестыцыях, прамысловым і аграпрамысловым комплексах, якія існуюць паміж краінамі.

Гэта азначае, што для іх развіцця павінна быць прынята некалькі дзясяткаў дакументаў, у тым ліку, прамога дзеяння. На аснове кадыфікацыі мы разлічваем выйсці на падпісанне ўсёабдымнай дамовы аб Еўразійскім эканамічным саюзе.

Што ўсё гэта абазначае для бізнесу? Стварэнне адзінага рынку ў 165 млн. спажыўцоў з уніфікаваным заканадаўствам, свабодным перамяшчэннем тавараў, паслуг, капіталу і працоўнай сілы. Гарманізаванага з пункту погляду макраэканамічнай палітыкі, правілаў канкурэнцыі, сістэмы тэхнічнага рэгулявання, транспарта, тарыфаў натуральных манаполій, сельскагаспадарчых і прамысловых субсідый.

Адзіная эканамічная прастора фарміруе празрыстыя і зразумелыя правілы гульні на тэрыторыі трох краін. Бізнесу ў межах АЭП прадастаўляецца нацыянальны рэжым, гэта значыць, аднолькавыя правілы незалежна ад таго, ці з’яўляецца кампанія расійскай, беларускай ці казахстанскай.

Эфектыўнасць прынятых Камісіяй рашэнняў для развіцця бізнесу трох краін мы лічым найважнейшай задачай і крытэрыем нашай працы.

З мэтай забеспячэння эфектыўнага працэсу выпрацоўкі рашэнняў была створана першая чарга кансультатыўных органаў Камісіі: кансультатыўныя камітэты па гандлі, тэхнічным рэгуляванні, падатковай палітыцы. Камітэты ўжо вядуць актыўную працу.

Больш за тое, ідзе праца над стварэннем Кансультатыўнага Савета – камунікатыўнай пляцоўкі ўзаемадзеяння з бізнесам, на якой мы б маглі ў адкрытым фармаце сінхранізаваць дзеянні і актуалізаваць праблемы для таго, каб аператыўна выпрацоўваць адэкватныя рашэнні.

У межах Савета мы плануем стварыць секцыі па накірунках: агульныя пытанні інтэграцыі, мытна-тарыфнае і тэхнічнае рэгуляванне, гандлёвая і інвестыцыйная палітыка, сельская гаспадарка, фінансава-крэдытная і транспартная палітыка, рэгуляванне рынкаў працы і іншыя. Усе зацікаўленыя ў працы знойдуць сабе месца.

Упэўнены, што развіццё Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы будзе звязана з вялікай колькасцю цікавых для бізнеса праектаў.

Мы не збіраемся замыкацца на рашэнні выключна ўнутраных пытанняў. Камісія настроена на актыўныя кантакты ў фармаце СНД і іншых міжнародных арганізацый, дзе нашы члены не з’яўляюцца ўдзельнікамі. Нам важна, каб наша аб’яднанне актыўна ўдзельнічала ў фарміраванні міжнароднага эканамічнага парадку дня.

Не патрэбна ствараць «тэрыторыі за плотам». Наадварот, мэта – зрабіць за кошт інтэграцыі нашыя краіны мацнейшымі і ў гэтай якасці выступаць за межамі рэгіянальнай прасторы. Пры гэтым свабодны рух тавараў несумненна важны. Але яшчэ важней рух капіталаў і інвестыцыйная ўстойлівасць новых праектаў у розных галінах (хіміі, аўтапраме, энергетыцы, металургіі, фарме і г.д.), якія могуць выступаць са сваім прадуктам на сусветным рынку.

Безумоўна, Камісія гатова да развіцця дыялогу, які ўяўляе ўзаемную цікавасць для бізнесу Еўразійскага і, безумоўна, сярод першых – Еўрапейскай прасторы.

Глабальны крызіс паказаў, што ні еўрапейскія эканомікі, ні эканомікі краін Еўразіі паасобку не маюць дастатковага запасу трываласці.

У апошнія гады мы бачылі прыклады, калі некаторыя дзяржавы актыўна імкнуліся ўступіць у ЕС з разлікам, перш за ўсё, на фінанасавую падтрымку ў адказ.

Сёння мы бачым, што такая пастаноўка пытання больш не актуальная.

Тэндэнцыя да дэіндустрыялізацыі, якая ўласціва Еўропе ў апошнія дзесяцігоддзі, стварае дадатковыя рызыкі, зніжае ўстойлівасць яе эканомікі. Гэта ставіць на парадак дня Еўрасаюза пытанне пра стымуляванне новай хвалі эканамічнага росту, індустрыялізацыі еўрапейскага кантынента.

І ў гэтай працы краіны Мытнага саюза і Еўропа – натуральныя партнёры, якія арганічна дапаўняюць адзін аднаго.

Еўрапейскі саюз – асноўны гандлёва-эканамічны партнёр краін Мытнага саюза – гэта больш за 50% (55,5%) экспару і больш за 40% (44%) – імпарту. У сваю чаргу, для Еўрасаюза – Мытны саюз – трэці гандлёвы партнёр (11% аб’ёму знешняга гандлю) пасля ЗША (13,8%) і Кітая (13,3%).

Даведачна:

Па аб’ёме продажу тавараў на рынку Еўрасаюза Мытны саюз, доля якога складае 13,8% агульнага аб’ёму імпарту краін ЕС, займае другое месца пасля Кітая (17,3%), апераджаючы Злучаныя Штаты (10,9%). Доля Мытнага саюза ў экспарце ЕС склала 7,9% (трэцяе месца пасля ЗША (17%) і Кітая (8,9%)).

Я ўпэўнены, што такая якасць адносін захаваецца і надалей. Для гэтага ёсць усе аб’ектыўныя перадумовы: ці то эканоміка, палітыка ці агульная гісторыя.

Паводле майго глыбокага пераканання, на гэтым накірунку няма і не можа быць ніякай дылемы развіцця інтэграцыі.

Мы імкнёмся да таго, каб у нас з Еўрасаюзам была агульная эканамічная прастора, заснаваная на гарманізаванай нарматыўна-прававой базе.

Двухбаковыя адносіны з ЕС пры гэтым таксама надалей будуць будавацца з улікам інтэграцыйных працэсаў.

Напрыклад, сёння ў актыўнай фазе знаходзяцца перамовы паміж Расіяй і Еўрасаюзам паводле новага Пагаднення аб партнёрстве і супрацоўніцтве ў Еўропе (адной з базавых умоў было завяршэнне перамоўнага працэсу па ўступленні Расіі ў СГА). Мы разумеем, што ў тым ліку і гэтая праца, безумоўна, не абыдзецца без уліку развіцця Мытнага саюза і адзінай эканамічнай прасторы.

Проста таму, што асобная дзяржава, у дадзеным выпадку Расія, ужо не пакрывае самастойна ўсіх напрамкаў рэгулявання знешнеэканамічнай дзейнасці, звязаных з рэалізацыяй такога пагаднення. Вялікі пласт паўнамоцтваў ужо перададзены на ўзровень ЕЭК. І гэты працэс працягваецца.

Еўрасаюз для нас не толькі натуральны партнёр, але і крыніца карыснага вопыту. Сучасныя праблемы ЕС – гэта вынік. А прычына такая: у логіцы еўраінтэграцыі ў нейкі момант адбыўся пераварот ад эканамічнай да палітычнай матывацыі.

Тым не менш, мы ўпэўнены, што ў ЕС як у інтэграцыйнага праекта вялікая будучыня.

Сёння нашы еўрапейскія калегі, засяродзіўшыся на рашэнні сваіх унутраных праблем, робяць усё магчымае, каб прайсці бягучы цяжкі перыяд без радыкальных наступстваў.

Адсюль выцякае некалькі важных для нас урокаў на будучыню.

Першае. Расшырэнне інтэграцыйнага аб’яднання павінна базіравацца, у першую чаргу, на прагматычных, а не эмацыянальна-палітычных інтарэсах.

Другое. Нават у час крызісу еўрапейцы шукаюць выхаду з яго шляхам узмацнення інтэграцыі, а не адмаўлення ад яе.

Вяртаючыся да пляцоўкі СНД...

Яшчэ раз хачу падкрэсліць: зусім нядаўна была падпісана ключавая Дамова аб стварэнні Зоны свабоднага гандлю ў СНД – ЗСГ. Думаю, што ёсць усе перадумовы ў далейшым дапоўніць яе, напрыклад, тэматыкай тэхнічнага рэгулявання і іншымі. Стварыць, вобразна кажучы, ЗСГ«плюс» і рухацца далей да фарміравання агульнай эканамічнай прасторы.

У гэтай сувязі пры адпаведным жаданні і нармальным узроўні ўзаемадзеяння працы наперадзе шмат, і мы да яе гатовы. Дзякуй за ўвагу.​