Ключавыя інтэграцыйныя механізмы, якія дазваляюць краінам Еўразійскага эканамічнага саюза трансфармаваць знешнія выклікі ў пункты доўгатэрміновага росту адзначыў міністр па энергетыцы і інфраструктуры Еўразійскай эканамічнай камісіі Арзыбек Кожашаў на сесіі «Глабальная нестабільнасць: рызыкі і магчымасці для сацыяльна-эканамічнага развіцця рэгіёну» ў рамках VIII Кыргызска-Расійскага эканамічнага форума.
Як адзначыў міністр ЕЭК, апошнія месяцы наглядна паказалі слабаабароненасць глабальнага энергетычнага рынку. Абвастрэнне сітуацыі на Блізкім Усходзе неаднаразова прыводзіла да рэзкага росту нафтавых каціровак за кошт «прэміі за рызыку», якая, паводле экспертных ацэнак, у асобныя перыяды дасягала 15-18% ад дакрызіснага ўзроўню.
«Такая прэмія ўзнікае хутка, але гэтак жа хутка можа знікнуць і пакінуць пасля сябе не стабільнасць, а чарговы віток валацільнасці», – падкрэсліў Арзыбек Кожашаў.Ён нагадаў, што вясной бягучага года краіны, якія залежаць ад блізкаўсходніх паставак, былі вымушаны распячатаць дзясяткі мільёнаў барэляў стратэгічных рэзерваў, а эксперты ўжо называюць тое, што адбываецца, чацвёртым па ліку буйным шокам прапановы для сусветнай эканомікі – пасля пандэміі COVID-19, геапалітычнага крызісу і гандлёвых войнаў 2025 года. Згодна з ацэнкай міністра ЕЭК Цэнтральна-Азіяцкі рэгіён асабліва востра адчувае гэту ўразлівасць: выяўленая сезоннасць фарміруе значны дэфіцыт электраэнергіі ўзімку, а базавыя патрэбнасці ў нафтапрадуктах і прыродным газе шмат у чым закрываюцца за кошт знешніх паставак.
Арзыбек Кожашаў звярнуў увагу, што ў адрозненне ад большасці рэгіянальных аб'яднанняў свету Еўразійскі эканамічны саюз мае значную ўласную энергетычную базу. На пяць дзяржаў Саюза прыпадае 20% сусветных запасаў і здабычы прыроднага газу, 20% сусветных запасаў вугалю, 7% сусветных запасаў і 15% сусветнай здабычы нафты, 21% сусветных запасаў і 43% сусветнай вытворчасці ўрану, каля 5% сусветнай вытворчасці электраэнергіі, а доля паліўна-энергетычнай комплексу ў прамысловай вытворчасці ЕАЭС перавышае 30%.
Менавіта на вырашэнне гэтай задачы, паводле слоў Арзыбека Кожашава, накіравана фарміраванне агульных рынкаў электраэнергіі, нафты і нафтапрадуктаў ЕАЭС, запуск якіх чакаецца ў найбліжэйшыя некалькі гадоў. Гэта павінна забяспечыць недыскрымінацыйны, роўны доступ да энергарэсурсаў для ўсіх суб'ектаў гаспадарання на прасторы Саюза.«Саюзу не патрабуецца імпарт базавых энергарэсурсаў звонку, пытанне толькі ў тым, наколькі эфектыўна мы выбудуем механізмы іх пераразмеркавання ўнутры самога аб'яднання», – заявіў міністр ЕЭК.
Другім сістэмным адказам на нестабільнасць міністр ЕЭК назваў дыверсіфікацыю энергабалансу – пошук эканамічна апраўданых суадносін паміж традыцыйнымі і аднаўляльнымі крыніцамі энергіі, уключаючы атамную і гідраэнергетыку, развіццё энергазберажэння і сістэм назапашвання энергіі. Гэтыя напрамкі замацаваны як доўгатэрміновы прыярытэт у Дэкларацыі «Еўразійскі эканамічны шлях», зацверджанай кіраўнікамі дзяржаў Саюза.
Асобны блок выступлення быў прысвечаны транспартнай сферы. Арзыбек Кожашаў адзначыў, што на фоне трансфармацыі глабальных ланцужкоў паставак і пераарыентацыі гандлю з Персідскага заліва з мора на сушу ЕАЭС і Цэнтральная Азія дзякуючы геаграфічнаму становішчу і транзітнаму патэнцыялу здольны стаць цэнтральным элементам транспартнай архітэктуры Еўразіі, якая фарміруецца.
Сярод прыярытэтных інфраструктурных праектаў ён назваў чыгунку Кітай – Кыргызстан – Узбекістан, Транскаспійскі транспартны маршрут і развіццё мерыдыянальнага калідора «Поўнач – Поўдзень», а таксама падкрэсліў, што ключавыя чыгуначныя стыкавыя пункты ў Казахстане і Расіі працуюць ужо на мяжы прапускной здольнасці.«Калі абмяркоўваюцца міжнародныя транспартныя калідоры, шмат хто аперыруе тэрмінамі «канкурэнцыя», «саперніцтва». Я б хутчэй сказаў пра «дапаўненне» і «дыверсіфікацыю». У бягучых умовах чым больш у нас маршрутаў, тым лепш», – сказаў міністр ЕЭК.
Падчас гаворкі пра тое, што патрабуецца для эфектыўнай лагістыкі ў гэтых умовах, Арзыбек Кожашаў вылучыў тры напрамкі работы Камісіі: лічбавізацыю, у прыватнасці пілотны праект прымянення электроннай накладной e-CMR пры міжнародных аўтамабільных перавозках (Расія, Беларусь і Казахстан ужо перавялі на беспапяровы фармат каля 90% узаемных перавозак; каардынацыю і гарманізацыю заканадаўства – у маі бягучага года ўступіла ў сілу пагадненне аб адзіных вагагабарытных параметрах транспартных сродкаў для руху па ключавых аўтадарогах ЕАЭС працягласцю больш за 14 тыс. км; і прапрацоўку механізма падтрымкі прыярытэтных інтэграцыйных інфраструктурных праектаў у транспартнай сферы па аналогіі з механізмам фінансавай падтрымкі прамысловай і аграпрамысловай кааперацыі, які ўжо дзейнічае з 2024 года.
